प्लास्टिक पिशव्यांचा जन्मापासून ते बंदीपर्यंतचा इतिहास
१९७० च्या दशकात, प्लास्टिकच्या खरेदीच्या पिशव्या ही एक दुर्मिळ आणि नवीन गोष्ट होती, आणि आता त्या एक सर्वव्यापी जागतिक उत्पादन बनल्या आहेत, ज्यांचे वार्षिक उत्पादन एक ट्रिलियन आहे. समुद्राच्या तळाच्या सर्वात खोल भागापासून, माउंट एव्हरेस्टच्या सर्वोच्च शिखरापर्यंत आणि ध्रुवीय बर्फाच्या टोप्यांपर्यंत, जगभर त्यांचे ठसे आहेत. प्लास्टिकला विघटित होण्यासाठी शेकडो वर्षे लागतात. त्यामध्ये असे पदार्थ असतात जे जड धातू, प्रतिजैविके, कीटकनाशके आणि इतर विषारी पदार्थ शोषून घेऊ शकतात. प्लास्टिकच्या पिशव्या पर्यावरणासमोर गंभीर आव्हाने उभी करतात.
एकदाच वापरल्या जाणाऱ्या प्लास्टिक पिशव्या कशा बनवल्या जातात? त्यावर बंदी कशी घालण्यात आली?हे कसे घडले?
१९३३ मध्ये, इंग्लंडमधील नॉर्थविच येथील एका रासायनिक कारखान्यात अनवधानाने सर्वाधिक वापरले जाणारे प्लास्टिक - पॉलिथिलीन - विकसित झाले. जरी यापूर्वी पॉलिथिलीनचे उत्पादन लहान प्रमाणावर होत असले तरी, औद्योगिकदृष्ट्या व्यावहारिक अशा संयुक्त पदार्थाचे संश्लेषण करण्याची ही पहिलीच वेळ होती, आणि दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान ब्रिटिश सैन्याने त्याचा गुप्तपणे वापर केला.
१९६५ - स्वीडिश कंपनी सेलोप्लास्टने एकात्मिक पॉलिथिलीन खरेदी पिशवीचे पेटंट घेतले. अभियंता स्टेन गुस्ताफ थुलिन यांनी डिझाइन केलेल्या या प्लास्टिक पिशवीने युरोपमध्ये लवकरच कापडी आणि कागदी पिशव्यांची जागा घेतली.
१९७९ - युरोपमधील पिशव्यांच्या बाजारपेठेत आधीच ८०% हिस्सा असलेल्या प्लास्टिक पिशव्या परदेशात गेल्या आणि अमेरिकेत मोठ्या प्रमाणावर आणल्या गेल्या. प्लास्टिक कंपन्यांनी कागदी आणि पुनर्वापर करता येणाऱ्या पिशव्यांपेक्षा आपले उत्पादन श्रेष्ठ आहे, असे आक्रमकपणे विकायला सुरुवात केली.
१९८२ मध्ये, अमेरिकेतील दोन सर्वात मोठ्या सुपरमार्केट साखळ्या, सेफवे आणि क्रोगर, प्लास्टिक पिशव्यांचा वापर सुरू करतात. इतर अनेक दुकानेही त्यांचे अनुकरण करतात आणि दशकाच्या अखेरीस जगभरात प्लास्टिक पिशव्यांनी कागदी पिशव्यांची जागा जवळजवळ घेतली असेल.
१९९७ - खलाशी आणि संशोधक चार्ल्स मूर यांनी 'ग्रेट पॅसिफिक गार्बेज पॅच'चा शोध लावला. जगातील महासागरांमधील अनेक प्रवाहचक्रांपैकी हे सर्वात मोठे असून, येथे प्रचंड प्रमाणात प्लास्टिक कचरा साचल्याने सागरी जीवांना धोका निर्माण झाला आहे. प्लास्टिकच्या पिशव्या समुद्री कासवांच्या मृत्यूसाठी कुप्रसिद्ध आहेत, कारण कासवे त्यांना चुकून जेलीफिश समजून खातात.
२००२ - विनाशकारी पुराच्या वेळी पातळ प्लास्टिक पिशव्या गटार तुंबण्यास कारणीभूत ठरतात हे लक्षात आल्यानंतर, बांगलादेश हा त्यांच्यावर बंदी लागू करणारा जगातील पहिला देश ठरला. इतर देशांनीही त्याचे अनुकरण करण्यास सुरुवात केली. २०११ - जगभरात दर मिनिटाला १० लाख प्लास्टिक पिशव्या वापरल्या जातात.
२०१७ मध्ये केनियाने सर्वात कठोर 'प्लास्टिक बंदी' लागू केली. परिणामी, जगभरातील २० हून अधिक देशांनी प्लास्टिक पिशव्यांच्या वापराचे नियमन करण्यासाठी 'प्लास्टिक निर्बंध आदेश' किंवा 'प्लास्टिक बंदी आदेश' लागू केले आहेत.
२०१८ - जागतिक पर्यावरण दिनाची संकल्पना म्हणून "प्लास्टिक युद्ध: त्वरित निर्णय" निवडण्यात आली होती, यावर्षी भारताने याचे आयोजन केले होते. जगभरातील कंपन्या आणि सरकारांनी आपला पाठिंबा दर्शवला असून, एकदाच वापरल्या जाणाऱ्या प्लास्टिकमुळे होणाऱ्या प्रदूषणाची समस्या सोडवण्यासाठी आपला दृढनिश्चय आणि वचनबद्धता सातत्याने व्यक्त केली आहे.
२०२० - जागतिक 'प्लास्टिक बंदी'चा मुद्दा अजेंड्यावर आहे.
जीवनावर प्रेम करा आणि पर्यावरणाचे रक्षण करा. पर्यावरण संरक्षण आपल्या जीवनाशी जवळून निगडित आहे आणि ते आपल्याला इतर गोष्टींसाठी आधार बनवते. आपण छोट्या छोट्या गोष्टींपासून सुरुवात केली पाहिजे आणि आपल्या घरांचे रक्षण करण्यासाठी प्लास्टिकच्या पिशव्यांचा शक्य तितका कमी वापर करण्याची किंवा वापरानंतर त्या न फेकण्याची चांगली सवय लावून घेतली पाहिजे!
पोस्ट करण्याची वेळ: २० जुलै २०२२